मुंबई : अवघ्या एक महिन्यावर मुंबईचा गणेशोत्सव येऊन ठेपला असून, श्रावण महिन्याच्या प्रारंभापासूनच गणेशभक्तांमध्ये बाप्पाच्या आगमनाची उत्सुकता शिगेला पोहोचली आहे. श्रावणी सोमवार, शनिवार, रक्षाबंधन, नारळी पौर्णिमा आणि गोकुळाष्टमीच्या पार्श्वभूमीवर आता सर्वांचे लक्ष भाद्रपदातील गणेश चतुर्थीकडे लागले आहे. अशा वातावरणात मुंबईतील ऐतिहासिक आणि प्रसिद्ध गणेश मंडळांपैकी एक असलेल्या लालबाग येथील तेजुकाया सार्वजनिक गणेशोत्सव ट्रस्टने यंदाच्या हीरक महोत्सवी वर्षानिमित्त विशेष आणि भव्य गणेशोत्सवाचे आयोजन केले आहे. या ऐतिहासिक वर्षाचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे तब्बल २२ फूट उंचीची पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती. विशेष म्हणजे ही मूर्ती पारंपरिक प्लास्टर ऑफ पॅरिसऐवजी पूर्णपणे कागदाच्या लगद्यापासून साकारण्यात येत असून, पर्यावरण संवर्धनाचा प्रभावी संदेश देण्याचा ट्रस्टचा प्रयत्न आहे. प्रसिद्ध मूर्तिकार राजन झाड यांच्या संकल्पना आणि कलाकौशल्यातून ही भव्य मूर्ती साकारली जात आहे. मोठ्या आकाराची मूर्ती असूनही पर्यावरणपूरक साहित्याचा वापर करून पर्यावरण रक्षणाची जाणीव समाजात निर्माण करण्याचा ट्रस्टचा प्रयत्न असल्याचे अध्यक्ष राजेंद्र सातार्डेकर यांनी सांगितले. गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून सामाजिक जबाबदारीही पार पाडणारा सोहळा आहे, या भूमिकेतून यंदाच्या उत्सवाचे नियोजन करण्यात आले आहे. या आयोजनात सहकारी सचिव संतोष शिंदे, खजिनदार अमोल भांबड तसेच ट्रस्टचे सर्व पदाधिकारी, कार्यकर्ते आणि स्वयंसेवक मोठ्या उत्साहाने सहभागी झाले असून, हीरक महोत्सवी वर्ष संस्मरणीय करण्यासाठी विविध स्तरांवर तयारी सुरू आहे. गेल्या अनेक दशकांपासून तेजुकाया सार्वजनिक गणेशोत्सव ट्रस्टने भक्ती, संस्कृती आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा संगम घडवून आणला आहे. यंदाही त्याच परंपरेला आधुनिक आणि पर्यावरणपूरक दृष्टिकोनाची जोड देत उत्सव साजरा केला जाणार आहे. पर्यावरणपूरक मूर्ती, शिस्तबद्ध नियोजन आणि भक्तांसाठी दर्जेदार सुविधा यांमुळे यंदाचा उत्सव विशेष ठरणार असल्याचा विश्वास ट्रस्टने व्यक्त केला आहे. मोठ्या प्रमाणावर भाविक दर्शनासाठी येण्याची शक्यता लक्षात घेऊन आवश्यक व्यवस्थाही करण्यात येत आहे. पर्यावरणाचे संवर्धन, सांस्कृतिक परंपरेचे जतन आणि भक्तीचा उत्सव या तिन्ही गोष्टींचा सुंदर मिलाफ यंदाच्या गणेशोत्सवात पाहायला मिळणार आहे.
यंदाच्या गणेशोत्सवातील आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे गणेशमूर्तीची संकल्पना कोल्हापूरच्या प्रसिद्ध ज्योतिबा देवस्थानाच्या रूपावर आधारित ठेवण्यात आली आहे. या संकल्पनेमागे धार्मिक, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक संदेश दडलेला असला तरी त्याचा संपूर्ण उलगडा सध्या ट्रस्टने जाणीवपूर्वक गोपनीय ठेवला आहे. त्यामुळे गणेशभक्तांना प्रत्यक्ष दर्शनावेळीच या अनोख्या संकल्पनेचा अनुभव घेता येणार आहे, असे अध्यक्ष राजेंद्र सातार्डेकर यांनी सांगितले. ज्योतिबा देवस्थानाशी संबंधित परंपरांचा स्पर्श यंदाच्या गणेशोत्सवात पाहायला मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. कोल्हापूरमध्ये ज्योतिबाच्या यात्रेदरम्यान भक्त मोठ्या श्रद्धेने गुलालाची उधळण करतात, ‘ज्योतिबाच्या नावानं चांगभलं’ असा जयघोष करतात तसेच गुलाल, खोबरे, खारका अर्पण करून दर्शन घेतात. श्रींना दवणा अर्पण करण्याची परंपराही तेथे मोठ्या भक्तिभावाने पाळली जाते. याच धार्मिक परंपरेचा अनुभव यंदा तेजुकायाच्या गणेशोत्सवातही भाविकांना मिळू शकतो, अशी उत्सुकता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः कोल्हापूर आणि मुंबईतील भाविक ‘सासन काठ्या’ घेऊन दर्शनासाठी येण्याची शक्यता असून, त्यामुळे उत्सवाला पारंपरिक धार्मिक रंग अधिक गडद होणार आहे. ज्योतिबा मंदिरात दर रविवारी ‘खेटे’ घालण्याची परंपरा आहे. त्याच धर्तीवर काही भाविक तेजुकायाच्या गणेशोत्सवातही अशी धार्मिक परंपरा पाळतात का, याकडे अनेकांचे लक्ष लागले आहे. ट्रस्टने मात्र या संकल्पनेतील सर्व तपशील उघड न करता भक्तांसाठी उत्सुकता कायम ठेवली आहे. हीरक महोत्सवी वर्षाच्या निमित्ताने परंपरा, भक्ती, अध्यात्म आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा संगम घडवून आणण्याचा ट्रस्टचा प्रयत्न असल्याचे सचिव संतोष शिंदे यांनी सांगितले. गेल्या अनेक वर्षांची गौरवशाली परंपरा जपत यंदाचा उत्सव सामाजिक संदेश, पर्यावरणपूरक विचार आणि सांस्कृतिक वारसा यांचा अनोखा संगम ठरणार आहे. त्यामुळे यंदाचा तेजुकायाचा गणेशोत्सव केवळ भव्य मूर्तीमुळेच नव्हे, तर पर्यावरण संरक्षण, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक जाणीव यांचा संदेश देणारा एक आदर्श उत्सव म्हणूनही ओळखला जाण्याची शक्यता आहे. मुंबईसह राज्यभरातील लाखो गणेशभक्त आता या अनोख्या संकल्पनेच्या दर्शनाची आतुरतेने वाट पाहत आहेत.
