ठाणे : कचरा पुनर्वापरासाठी तीन ‘R’ म्हणजे ‘Reduce (कमी करणे), Reuse (पुर्नवापर), Recycle (पुनर्निमिती’), या तीन पद्धतीप्रमाणे कच-याचे जर योग्य पद्धतीने वर्गीकरण केले गेले, तर ९०% कचरा डंपिंग ग्राउंडवर जाण्यापासून वाचवता येईल असे मत कचरा व्यवस्थापन या विषयावर आयोजित केलेल्या कार्यशाळेत तज्ज्ञांनी केले. स्वच्छताही सेवा या स्वच्छता पंधरवड्यानिमित्त ठाण्यातील पर्यावरण क्षेत्रात काम करणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थांसोबत, अॅक्शन फॉर ठाणे या संस्थेमार्फत ठाणे महानगरपालिकेने एक दिवसीय कचरा व्यवस्थापन कार्यशाळेचे आयोजन नुकतेच काशिनाथ घाणेकर सभागृहात केले होते. ठाण्यातील कचरा व्यवस्थापनातील आव्हानांवर लक्ष केंद्रित करून उपाय काढण्यासाठी दिल्ली, इंदौर, पुणे आदी विविध शहरांतील तज्ज्ञांनी या सत्रात भाग घेतला. औद्योगिक तज्ज्ञ, तळागाळातील कामगार व संस्था, एनजीओ आणि महानगरपालिकेचे अधिकारी या चर्चासत्रात सहभागी झाले होते. कचऱ्याचे प्रभावी व्यवस्थापन आणि त्याची योग्य विल्हेवाट लावण्याच्या दृष्टीने उपाय शोधून डंपिंग ग्राउंडवर टाकला जाणारा कचरा कमी करण्यावर यावेळी चर्चा करण्यात आली.
कचऱ्याचे वर्गीकरण न केल्यास कोणतीही तंत्रज्ञान समस्या सोडवू शकत नाही. शहरापासून फार लांब नसलेल्या परंतु शाश्वत जागा आवश्यक आहेत. ओल्या कचऱ्यासाठी बायोमिथेनेशन, संकुचित बायोगॅस, वेस्ट टू एनर्जी, आणि टॉरेफॅक्शन यासारख्या विविध पद्धतींची चर्चा झाली. ठाण्यासाठी आणि इतर शहरांसाठी त्यांची व्यवहार्यता आणि महत्त्व तज्ज्ञांनी विषद केले.
काही उपायांमध्ये कचरा समस्या सोडवण्यासाठी प्रोत्साहन देणे आणि समस्येसाठी दंड लावणे, भाड्याने आधारभूत सुविधा पुरवणे, प्रामाणिक विक्रेत्यांना मान्यता देणे, सोसायटीच्या समिती सदस्यांसाठी जागरूकता सत्रे आयोजित करणे आणि हाऊसकिपिंग एजन्सींसाठी प्रशिक्षण देणे याबाबत चर्चा करण्यात आली. कचरा पुनर्वापरास प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि प्लास्टिक संकलन, प्लास्टिक कॅफे इत्यादींना प्रोत्साहन देण्यासाठी एक सामान्य प्लॅटफॉर्म तयार करण्याचे सुचविले. पुनर्वापराचे तीन ‘R’ म्हणजे ‘Reduce, Reuse, Recycle’ यांसह ‘Refuse’ आणि ‘Responsibility’ हे दोन नवीन ‘R’ स्वीकारण्याचे सुचविले गेले. यासह ‘Refuse’ आणि ‘Responsibility’ हे दोन नवीन ‘R’ स्वीकारण्याचे सुचविले गेले.
घरगुती धोकादायक कचऱ्याबद्दल चर्चा झाली ज्यात डायपर, सॅनिटरी कचरा, फिनाईलच्या बाटल्या इत्यादींचा समावेश होतो. याकडे दुर्लक्ष केले जाते आणि त्यामुळे गंभीर आरोग्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. कचरा व्यवस्थापनाबाबत ‘NIMBI’ सिंड्रोम म्हणजेच ‘Not in my backyard, माझ्या अंगणात नाही’ या वृत्तीवरही चर्चा करण्यात, जिथे नागरिकांना स्वच्छ शहरे हवी असतात, कचरा योग्यरित्या व्यवस्थापित व्हावा अशी अपेक्षा असते, परंतु स्वतः काहीच करण्याची इच्छा नसते.
इंदौर मॉडेलवर त्या ठिकाणी प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या लोकांनी चर्चा केली आणि कचरा समस्येवर नागरिकांच्या सहभागाचे महत्त्व अधोरेखित केले. या कार्यशाळेत एव्हर एन्व्हायरो, कचरा ते सीएनजी प्रकल्पाचे सिद्धांत श्रीवास्तव, मुंबई वेस्ट मॅनेजमेंट आणि रिसस्टेनेबिल या आशियातील सर्वात मोठ्या बायोमेडिकल कचरा साइटचे सोमनाथ मालगर, सृष्टी वेस्ट प्रायव्हेट लिमिटेड, इंदौर मॉडेलच्या धनश्री गुजर, इन्फोटेक सोल्यूशन्स, बायोगॅस प्रकल्प गिरीश धुळप , ल्हास ग्रीन्स (Tow Go Vans) आणि समर्थ भारत गॅस, स्त्री मुक्ती संघटना, मेन्नोस एन्व्हायरोमेन्ट, रोटरी क्लब इत्यादींच्या प्रतिनिधी सहभाग घेतला. यावेळी ठाणे महानगरपालिकेच्या मुख्य पर्यावरण अधिकारी मनिषा प्रधान, उपमुख्य स्वच्छता निरीक्षक लक्ष्मण पुरी उपस्थित होते.
