लोणावळा : लोणावळा म्हणजे हिरव्यागार डोंगररांगा, धबधबे आणि पावसाळी पर्यटनाचे आकर्षण. मात्र या पर्यटनस्थळाची आणखी एक खास ओळख म्हणजे जगप्रसिद्ध लोणावळा चिक्की. आता या पारंपरिक गोड पदार्थाला मोठा सन्मान मिळाला असून भौगोलिक निर्देशांक (Geographical Indication – GI) टॅग प्राप्त झाला आहे. या मानांकनामुळे लोणावळ्याच्या शंभर वर्षांहून अधिक जुन्या खाद्यपरंपरेला अधिकृत ओळख आणि कायदेशीर संरक्षण मिळाले आहे. परिणामी, अस्सल लोणावळा चिक्कीची ओळख अधिक मजबूत होणार असून बनावट उत्पादनांवर आळा घालण्यास मदत मिळणार आहे. याचा फायदा स्थानिक उत्पादक, व्यापारी आणि ग्राहक या तिन्ही घटकांना होणार आहे. लोणावळा चिक्कीचा इतिहास मुंबई–पुणे रेल्वेमार्गाच्या घाट विभागाच्या बांधकामाशी जोडलेला आहे. त्या काळात हजारो कामगारांना कमी खर्चात झटपट ऊर्जा मिळावी म्हणून गूळ आणि शेंगदाण्यांपासून तयार करण्यात येणारा पौष्टिक गोड पदार्थ विकला जात होता. पुढे हाच पदार्थ विकसित होत चिक्कीच्या स्वरूपात प्रसिद्ध झाला. स्थानिक व्यावसायिकांनी त्याचे व्यापारीकरण केले आणि रेल्वे प्रवाशांमुळे लोणावळा चिक्कीची ख्याती देशभर पसरली. कालांतराने ‘लोणावळा चिक्की’ हे नाव गुणवत्ता, चव आणि परंपरेचे प्रतीक बनले. आज लोणावळ्यात पारंपरिक शेंगदाणा चिक्कीसह काजू, बदाम, पिस्ता, तीळ, नारळ, ड्रायफ्रूट तसेच विविध फ्लेवर्समधील चिक्की मोठ्या प्रमाणावर तयार केली जाते. वर्षभर लाखो पर्यटक लोणावळ्याला भेट देतात आणि परतीच्या प्रवासात चिक्कीची खरेदी आवर्जून करतात. त्यामुळे चिक्की उद्योग हा येथील स्थानिक अर्थव्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ बनला आहे.
जीआय टॅगमुळे आता लोणावळा चिक्कीला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधिकृत ओळख मिळणार असून स्थानिक उत्पादकांसाठी नव्या बाजारपेठांचे दरवाजे उघडण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः निर्यातीला चालना मिळून या पारंपरिक उद्योगाचा विस्तार होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या मानांकनामुळे ग्राहकांना अस्सल लोणावळा चिक्कीची खात्री मिळेल, तर बनावट उत्पादनांवर नियंत्रण ठेवणे अधिक सोपे होईल. त्यामुळे ग्राहकांचा विश्वास अधिक दृढ होण्यास मदत होईल. पारंपरिक पद्धतीने तयार होणाऱ्या चिक्कीला योग्य बाजारपेठ उपलब्ध होईल आणि स्थानिक उद्योगाला नवी ऊर्जा मिळेल, असा विश्वास व्यापारी आणि उत्पादकांनी व्यक्त केला आहे. पर्यटकांनीही या निर्णयाचे स्वागत करत, लोणावळ्याची सफर चिक्कीशिवाय अपूर्ण असल्याची भावना व्यक्त केली आहे. जीआय टॅगमुळे आता जगभरातील ग्राहकांना अस्सल लोणावळा चिक्की सहज ओळखता येणार असून लोणावळ्याची ओळख जागतिक स्तरावर आणखी मजबूत होईल. एकूणच, निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध असलेल्या लोणावळ्याच्या शंभर वर्षांच्या चिक्की परंपरेला आता अधिकृत संरक्षण लाभले असून हा निर्णय स्थानिक उद्योग, व्यापारी, ग्राहक आणि पर्यटन क्षेत्रासाठी ऐतिहासिक ठरणार आहे. जीआय टॅगमुळे या गोड वारशाचे जतन होण्याबरोबरच भविष्यातील पिढ्यांपर्यंत त्याची परंपरा अधिक प्रभावीपणे पोहोचण्यासही मदत होणार आहे.
