नवी मुंबई : नवी मुंबई महानगरपालिका ने गणेशोत्सवानंतर विसर्जित होणाऱ्या प्लास्टर ऑफ पॅरिस (पीओपी) गणेशमूर्तींच्या पर्यावरणपूरक व्यवस्थापनासाठी अभिनव उपक्रम राबवला आहे. विसर्जित झालेल्या ७०० पीओपी गणेशमूर्तींवर वैज्ञानिक पद्धतीने प्रक्रिया करून त्यापासून ७६० अभ्यास टेबल तयार करण्यात आले असून, ते रबाळे येथील महापालिकेच्या शाळेतील विद्यार्थ्यांना वितरित करण्यात आले आहेत. या उपक्रमामुळे पर्यावरण संवर्धनाबरोबरच पुनर्वापराच्या संकल्पनेलाही चालना मिळाली आहे. याशिवाय प्रक्रिया केलेल्या पीओपीपासून पुन्हा वापरता येईल असे साहित्य तयार करण्याच्या पुढील टप्प्याची तयारीही महापालिकेने सुरू केली आहे. गेल्या गणेशोत्सवात मुंबई उच्च न्यायालय यांच्या निर्देशांनुसार आणि राज्य शासनाच्या पर्यावरणविषयक मार्गदर्शक सूचनांप्रमाणे शहरात १४६ कृत्रिम विसर्जन तलाव उभारण्यात आले होते. या तलावांमध्ये विसर्जित झालेल्या सुमारे आठ हजार पीओपी मूर्ती स्वतंत्रपणे संकलित करून सुरक्षितरीत्या साठवण्यात आल्या. त्यानंतर या मूर्तींवर वैज्ञानिक प्रक्रिया करण्यासाठी महापालिकेने सुरुवातीपासूनच तज्ज्ञ संस्थांच्या सहकार्याचा मार्ग स्वीकारला. यासाठी भारतीय तंत्रज्ञान संस्था मुंबई, रासायनिक तंत्रज्ञान संस्था मुंबई तसेच संबंधित क्षेत्रातील स्वयंसेवी संस्थांशी समन्वय साधण्यात आला. महापालिका आयुक्त डॉ. कैलास शिंदे यांच्या मार्गदर्शनाखाली परिमंडळ-१ चे उपआयुक्त सोमनाथ पोटरे यांनी या प्रकल्पाचा सातत्याने पाठपुरावा केला.
महापालिकेचा पुढील टप्पा अधिक व्यापक असून विसर्जित मूर्तींमधील पीओपीवर प्रक्रिया करून ते पुन्हा मूर्तीनिर्मितीसाठी किंवा इतर उपयोगांसाठी वापरता येईल, अशा स्वरूपातील पुनर्प्रक्रिया प्रकल्पावर काम सुरू आहे. यासाठी आयसीटी मुंबईशी तांत्रिक चर्चा सुरू असून संबंधित शास्त्रज्ञ आणि मूर्तीकार संघटनांच्या पदाधिकाऱ्यांची संयुक्त बैठकही घेण्यात आली आहे. अंतिम तांत्रिक प्रस्ताव प्राप्त झाल्यानंतर आवश्यक प्रशासकीय मंजुरी घेऊन प्रकल्पाची पुढील अंमलबजावणी केली जाणार आहे. दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात विसर्जित होणाऱ्या पीओपी मूर्तींच्या व्यवस्थापनाचे मोठे आव्हान अनेक शहरांसमोर असते. अशा परिस्थितीत कचरा म्हणून पाहिल्या जाणाऱ्या पीओपीचा पुनर्वापर करून शैक्षणिक उपयोगाच्या वस्तू तयार करण्याचा नवी मुंबई महापालिकेचा हा प्रयोग पर्यावरण संरक्षण आणि संसाधनांच्या शाश्वत वापराच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे. प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात Heineken India Private Limited आणि Beach Please India Limited यांच्या सामाजिक उत्तरदायित्व निधीतून तसेच Rotary Club of Navi Mumbai यांच्या सहकार्याने ७०० विसर्जित मूर्तींवर प्रक्रिया करण्यात आली. या प्रक्रियेतून सुमारे १,५०० किलो पीओपीचा पुनर्वापर करून ७६० अभ्यास टेबल तयार करण्यात आले. ही टेबले रबाळे येथील राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज विद्यालय आणि महापालिका माध्यमिक शाळा क्रमांक १०४ मधील विद्यार्थ्यांना वितरित करण्यात आली असून, भविष्यात अशा प्रकारचा उपक्रम इतर स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठीही आदर्श ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
