वृत्तसंस्था : आज सोशल मीडिया हा आपल्या जीवनाचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे; तथापि, त्याशी संबंधित समस्या देखील वेगाने वाढत आहेत. बनावट खाती (Fake accounts), ऑनलाइन फसवणूक आणि महिला व मुलांना लक्ष्य करणारे सायबर गुन्हे हे आता अत्यंत गंभीर चिंतेचे विषय बनले आहेत. या पार्श्वभूमीवर, एक मोठा बदल नजीकच्या काळात घडून येण्याची शक्यता आहे. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म वापरण्यासाठी ‘KYC’ (Know Your Customer – ग्राहकाला ओळखा) पडताळणी अनिवार्य करण्याबाबत सरकार सध्या विचार करत आहे. जर हा निर्णय अंमलात आला, तर यामुळे आपल्याला परिचित असलेल्या डिजिटल विश्वाचे स्वरूपच आमूलाग्र बदलून जाईल.
भारतात, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्स, डेटिंग ॲप्स आणि ऑनलाइन गेमिंग पोर्टल्ससाठी KYC-आधारित प्रणाली लागू करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. ही सूचना एका संसदीय समितीकडून आली असून, ऑनलाइन सुरक्षा आणि संरक्षण बळकट करणे विशेषतः महिला आणि मुलांसाठी हे यामागील मुख्य उद्दिष्ट आहे. जर हा नियम लागू झाला, तर वापरकर्त्यांना कोणत्याही प्लॅटफॉर्मवर खाते तयार करण्यापूर्वी किंवा लॉग-इन करण्यापूर्वी आपली ओळख (identity) पडताळून पाहणे अनिवार्य असेल. याचा अर्थ असा की, सोशल मीडिया खाती निनावीपणे चालवणे हे यापुढे तितकेसे सोपे काम राहणार नाही. या अहवालात असे अधोरेखित करण्यात आले आहे की, बनावट प्रोफाइल्स हे आजच्या काळातील सर्वात मोठ्या आव्हानांपैकी एक बनले आहेत. फसवणूक, सायबर-स्टॉकिंग आणि ओळख चोरी (identity theft) यांसारखे गुन्हे करण्यासाठी या प्रोफाइल्सचा वारंवार वापर केला जातो. KYC पडताळणीच्या अंमलबजावणीमुळे अशा घटनांना आळा घालण्यात मोठी मदत होऊ शकते. जरी KYC पडताळणीमुळे सुरक्षा वाढणार असली, तरी यामुळे वापरकर्त्यांच्या गोपनीयतेबाबतही काही चिंता निर्माण झाल्या आहेत. वापरकर्त्यांच्या वैयक्तिक माहितीचे संरक्षण करणे हे एक मोठे आव्हान ठरू शकते विशेषतः लहान प्लॅटफॉर्म्ससाठी. तरीही, जर ही प्रणाली अंमलात आली, तर ती सोशल मीडियाच्या क्षेत्रात एक अभूतपूर्व परिवर्तन घडवून आणण्यास सज्ज आहे. निनावी खात्यांची जागा आता पडताळणी झालेल्या प्रोफाइल्सनी घेण्याची अपेक्षा आहे; यामुळे कदाचित ऑनलाइन जग अधिक सुरक्षित होईल, परंतु त्यातील गोपनीयता मात्र काहीशी कमी होऊ शकते. सरकार सध्या या प्रस्तावावर विचारविनिमय करत आहे. जर या प्रस्तावाची अंमलबजावणी झाली, तर KYC (Know Your Customer) पडताळणी पूर्ण केल्याशिवाय सोशल मीडिया खाती तयार करणे किंवा वापरणे कठीण होऊ शकते ही एक अशी कृती ठरेल, ज्यामुळे संपूर्ण डिजिटल परिसंस्थेमध्ये महत्त्वपूर्ण परिवर्तन घडून येऊ शकेल.
